Çanakkale’nin Liman Bayırı mevkii, Cevat Paşa Mahallesi Havantabya 1 sokakta bulunan Çanakkale Eski Merkez Hastane (Kale-i Sultaniye Hastahane-i Askeriyye), 1890 yılından bu yana tarihe tanıklık etmeyi sürdürüyor.
Harabe haline gelmiş olsa da mimarisiyle etkileyici görünüşünü sürdüren askeri hastane, birçok savaş gördü. Hakkında makaleler yazılan hastanenin anlık durumu ise içler acısı. Yıkıntılar ve çöpler içinde bulunan tarihi yapının etrafı çitlerle çevrili. Tabelalara “Girmek tehlikeli ve yasaktır” yazılsa da, çitlerin bir kısmı alttan delinmiş durumda. Bölge sakinlerinden edinilen bilgilere göre yapının belli bölümleri, akşam saatlerinde alkol ve çeşitli yasa dışı madde kullanan insanlar tarafından istila ediliyor.
İNGİLİZLER TARAFINDAN BOMBALANDI
İstanbul Teknik Üniversitesi’nden Yüksek Mimar Senem Yiğit Kahraman’ın yapıya ilişkin hazırladığı makaleye göre, yapının tarihi oldukça dikkat çekici. Makaleye göre, bin yataklı olarak tasarlanan hastane, 1911 Trablus savaşı, 1912–1913 Balkan Savaşı, 1914 I. Dünya Savaşı ve özellikle Çanakkale Savaşı’na tanıklık etti. Yapı, Çanakkale Savaşı sırasında sırasında Merkez Hastanesi adı altında seyyar ordu sağlık birimleriyle birlikte ‘Ağır Yaralılar Hastanesi’ olarak 1916’ya kadar Türkiye’ye hizmet etti.
Makalede yer alan bilgilere göre hastane, İngilizler tarafından 1915 yılında iki kez aynı gün içerisinde bombalandı. Hastane, 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması ile birlikte bölgeyi işgal eden İtilaf Devletleri tarafından kapatıldı. Hastaneden günümüze, ortalama 75 santimetre kalınlığındaki yığma duvarlarının bir kısmı gelebildi. Kuzey ve batı blokları duvarlarının yaklaşık yüzde 90’ı yıkıldı. Batı kolu, İngiliz saldırıları sonucu tahrip edildi.
MÜZE YAPILMASI TEKLİF EDİLDİ
Çanakkale Merkez Hastanesi’nin korunması için çeşitli öneriler de sunuldu. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’ne bağlı olarak 2010 yılı yüksek lisans tezi kapsamındaki, Çanakkale Eski Merkez Hastanesi Kalei Sultaniye Hastahane-i Askeriyye Rölöve – Restitüsyon ve Restorasyon Projesi’nde, hastanenin batı ve kuzey kanadının ‘Açık Hava Müzesi’ olarak, güney ve doğu kanadının ise rekonstrüksiyonu ile tarihe ve insanlığa hizmet etmesi fikri ortaya atıldı. İlk adımda, bina duvarlarına ve döşemelerine eklemlenen bütün birimler yıkılması, sonradan eklenen bölümlerin kaldırılması, üzerinde büyüyen bitkilerin temizlenmesi ve gerekli yerlerde duvarların yıkılmasını önleyici tedbirler alınması uygun görüldü.
Binaya sonradan yanlış bir şekilde yapılan çimento katkılı sıva ve beton döşemelerin de sökülmesi gerektiği aktarıldı. Buna karşın hastane, harabe bir yapı olarak tarihe tanıklık etmeyi sürdürüyor. Müze potansiyeliyle turizme katkı sunabilecek olan kültürel yapı, kaderine terk edilmiş durumda.
ESKİ VALİ ZİYARET ETMİŞTİ
Eski Çanakkale Valisi İlhami Aktaş, 2020 yılında bölgeyli ziyaret ederek yandaş basında yapılan bir habere göre ‘Askeri Sağlık Müzesi alanı’ olan yapıyı yerinde inceledi. Buna karşın bölge giderek daha da ıssız ve harabe durumuna geliyor.
