Gen Düzenleme ve Gen Tedavi Üzerine Yapılan Yenilikçi Çalışmalar
Beyza Bağrıyanık
29/01/2021
Röportaj Beyza BAĞRIYANIK
Virostem Yönetim Kurulu Başkanı Özgür Tataroğlu ve Bilimsel Direktörü Ayca Zeynep İlter, “Gen tedavisi ve gen düzenlemesi için geliştirmekte olduğumuz araçlarla, Türkiye’de yapılacak araştırmalarda kullanılabilecek CRISPR-Cas9 ürünlerini üretme amacı taşıyoruz.”
Virostem’in kurucu ortakları Bilimsel Direktör Ayca Zeynep İlter ve Yönetim Kurulu Başkanı Özgür Tataroğlu, gen düzenleme ve gen tedavi çalışmaları hakkında bilgi verdiler.
Özgür Tataroğlu, moleküler biyoloji alanında eğitim aldığını belirtirken, Boğaziçi Üniversitesi’nden mezun olduğunu ve yurt dışında biyoloji ve nörobiyoloji alanlarında çalışmalarına devam ettiğini ifade etti. Türkiye’ye döndükten sonra İstinye Üniversitesi’nde Kök Hücre ve Doku Mühendisliği Araştırma Merkezinde görev yapmaya başladığını vurguladı.
Ayca İlter ise, İstanbul Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra Türkiye’de biyoteknoloji üzerine yüksek lisans ve doktora aldığını belirtti ve bu süreçte virüsler ile CRISPR teknolojisini kullanma fırsatı bulduğunu açıkladı.
Çalışmalarınıza ne zaman başladınız? Bu alana yönelmenizin sebepleri nelerdir?
Özgür Tataroğlu: Türkiye’de biyoteknoloji alanında ne tür ihtiyaçların olduğunu değerlendirirken, pandemi döneminde birçok insanın fark ettiği üzere, dış kaynaklara bağımlılığımızın ne kadar yüksek olduğunu gözlemledik. Bu durumu aşmak amacıyla yüksek biyoteknoloji seviyesindeki ürünleri Türkiye’de üretmeyi amaçladık. Bunun için Ayca ile bir çalışma yürütüp CRISPR üzerinde yoğunlaşmaya karar verdik, 2019 yılında TÜBİTAK’a başvurduk.
TÜBİTAK projemizin onaylaması ile 2020 yılında şirketimizi kurduk. Son bir yıl boyunca gen tedavisi alanında kullanılabilecek araçları geliştirdik. Projemiz bu ay tamamlanıyor ve hedeflerimize ulaştık. 13-14 adet ürün geliştirdik, bazıları prototip, bazıları ise ticari ürün olarak seri üretime geçti.
Son yıllarda gen tedavi uygulamalarına ilgi arttı; sizin bakış açınız ile bu teknolojiler hakkında ne söylemek istersiniz?
Ayca İlter: Klinik alan çok kapsamlı olmakla birlikte, gen tedavisi ve hücresel tedaviler üzerine ürünler geliştiriyoruz. Üç kurucu ortağımızdan biri Prof. Dr. Erdal Karaöz, kendisi de hücresel tedavi alanında uzman. Ancak bu alanda daha detaylı izin süreçleri ve prosedürler gerekmektedir.
Türkiye’nin bu altyapıyı kuracak potansiyeli var. Ancak çıkan ürünlerin, akademik bilgi ile buluşarak piyasaya sunulması gerekiyor. Virostem bu boşluğu doldurmak adına çalışmalara devam etmektedir. Genetik tedavi alanında, immün tedavi, kas hastalıkları gibi birçok alanda gen tedavilerine dair bilgiye sahibiz. Türkiye, bu alanlarda geri değil, üretim açısından daha ileri gitmelidir.
CRISPR teknolojisinin sağlık üzerindeki etkileri nelerdir?
Ayca İlter: Klinik çalışmalar yapan firmalar, özellikle genetik bozuklukların tedavisinde CRISPR teknolojisini aktif olarak kullanıyor. Hemofili gibi hastalıklarda, immun sistem hücrelerinin programlanması konusunda bu teknolojinin faydaları görülüyor. Türkiye’nin bu alanda da önemli bir yere sahip olduğu kanısındayım.
Virostem’in gelecekteki projeleri hakkında neler söylemek istersiniz?
Özgür Tataroğlu: Biz, Virostem olarak AR-GE yatırımları yaparak Türkiye’deki biyoteknoloji üretimini artırmayı hedefliyoruz. Ürün portföyümüzü genişleterek gen düzenleme araçlarının yanı sıra farklı ürünleri de sunmaya devam edeceğiz. Gelecek dönemlerde Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu yenilikçi projeleri hayata geçirerek, araştımacılara destek olmayı planlıyoruz.
Virostem Biyoteknoloji Boğaziçi Teknopark: Bebek, Güney Kampüs No: 10, Boğaziçi Üniversitesi, 34342 Beşiktaş/Istanbul/Türkiye .
